Ocak ayında yapılacak ücret artışları yaklaşırken memurlar, emekliler ve çalışanlar açısından seyyanen zam yeniden gündeme geldi. TBMM Plan ve Bütçe Komisyonundaki bütçe görüşmeleri, yıl sonu enflasyon beklentileri, en düşük emekli aylığına ilişkin düzenleme tartışmaları ve asgari ücret görüşmeleri, farklı zam yöntemlerinin etkilerini öne çıkardı.
Seyyanen zam, ücretlerde oran yerine sabit bir tutar üzerinden yapılan artışı ifade ediyor. Özellikle yüksek enflasyon ortamında düşük maaşların alım gücünü korumak için gündeme getirilen yöntemlerden biri olarak değerlendiriliyor.
Seyyanen zam ne demek?
Seyyanen zam, belirlenen kapsamdaki çalışan veya emeklilerin maaşlarına mevcut ücretleri, kıdemleri ya da unvanları dikkate alınmadan aynı lira tutarının eklenmesidir. Kelimenin kökeni Arapçadaki ‘eşit’ anlamındaki seyyân sözcüğüne dayanıyor.
Örneğin herkese 5 bin lira seyyanen zam kararlaştırılırsa 30 bin lira maaş alan kişinin ücreti de 60 bin lira alan kişinin ücreti de 5 bin lira artar. Fark, toplam ücrette değil eklenen tutarın oransal etkisinde ortaya çıkar.
Seyyanen zam nasıl hesaplanır?
Hesaplama için mevcut maaş ile belirlenen sabit zam miktarı toplanır. Aylığı 30 bin lira olan bir kişiye 6 bin lira seyyanen zam yapılırsa yeni maaşı 36 bin lira olur. Bu, yüzde 20 oranında artış anlamına gelir.
Aynı 6 bin lira artış 60 bin lira maaşı bulunan bir çalışana uygulandığında aylık ücret 66 bin liraya yükselir. Bu kişinin maaşında ise yüzde 10 artış meydana gelir.
Seyyanen zam ile yüzdelik zam arasındaki fark
Yüzdelik zam, maaşın belirlenen bir oranla artırılmasıdır. Örneğin yüzde 20 zamda 30 bin liralık ücret 6 bin lira, 60 bin liralık ücret 12 bin lira artar. Seyyanen zamda ise belirlenen kapsamda herkes aynı lira miktarında artış alır.
Bu nedenle sabit tutarlı zam, düşük ücretlerde yüzdelik olarak daha yüksek etki yaratır ve gelirler arasındaki makası oransal açıdan daraltabilir. Yüzdelik zamda ise yüksek maaşlıların lira cinsinden artışı daha fazla olur.
Gelecek yıl hangi modelin uygulanacağına ilişkin değerlendirmeler sürerken, seyyanen zamla ilgili örnek hesaplamalar yalnızca yöntemin işleyişini açıklıyor; kesinleşmiş yeni bir maaş artışı anlamına gelmiyor.